Xenia-hotels: moderne architectuur en toerisme

Een naoorlogse visie op toerisme en architectuur

Begin jaren vijftig sprak men in heel Griekenland over de nieuwe Xenia-hotels: een landelijke keten van luxehotels die de toeristische sector een krachtige impuls moesten geven. Na de Tweede Wereldoorlog en de daaropvolgende burgeroorlog verkeerde de Griekse staat in financiële moeilijkheden. De regering besloot een ambitieus nationaal toerismeprogramma op te zetten: het Xenia-project.

De ideale bezoeker en strategische locaties

De ideale Xenia-gast was een internationale toerist uit de middenklasse die Griekenland bezocht vanwege het klimaat, de natuur en het landschap. De hotels werden voornamelijk gebouwd in de nabijheid van toeristische bestemmingen, maar vaak ook in minder bekende regio’s om het toerisme geografisch te spreiden.

Vanaf augustus 1960 nam het aantal buitenlandse toeristen dat met de auto naar Griekenland reisde sterk toe, mede dankzij de nieuwe veerbootverbinding tussen Italië en Igoumenitsa. Daarom werden alle Xenia-hotels ontworpen met ruime parkeerfaciliteiten, zodat ze gemakkelijk bereikbaar waren voor automobilisten.

De betekenis van “Xenia”

De naam Xenia verwijst naar een kernbegrip uit Homerus’ Odyssee en betekent gastvrijheid jegens de vreemdeling. In het oude Griekenland gold gastvrijheid als een heilige plicht, met duidelijke regels voor het ontvangen van reizigers. Deze traditie vormde de ideologische basis van de Xenia-hotels: bezoekers moesten zich welkom, veilig en gerespecteerd voelen.

Het Xenia-programma (1953–1967)

Het Xenia-programma was actief tussen 1953 en 1967 en werd geïnitieerd door de Griekse Nationale Toerismeorganisatie (EOT – Ethnikos Organismos Tourismou). Het betrof een door de staat geleid toerisme-experiment, gericht op het van de grond af opbouwen van een nationaal toeristisch netwerk. Hotels, motels en andere toeristische faciliteiten werden zorgvuldig gesitueerd in het hele land, met als doel bezoekers te stimuleren ook regio’s buiten de gevestigde toeristische centra te ontdekken. Toerisme werd gezien als een strategisch instrument om de economie te herstellen en een modern, vooruitstrevend beeld van Griekenland aan de wereld te presenteren.


Xenia hotel in 1962 at Paliouri village in the peninsula of Kassandra, Chalkidiki, northern Greece.

Wie ontwierp de Xenia-hotels?

Veel Xenia-hotels werden ontworpen door Aris Konstantinidis (1913–1993), een invloedrijke Griekse modernistische architect. Als hoofd van de architecturale dienst van de Griekse Nationale Toerismeorganisatie tussen 1957 en 1967 drukte hij een duidelijk stempel op het project. Zijn ontwerpen combineerden modernistische principes met lokale materialen en toonden veel respect voor het landschap waarin de gebouwen waren ingebed.

De huidige staat van de Xenia-hotels

In 1983 werd het Xenia-programma officieel stopgezet. Veranderende toeristische trends leidden tot de geleidelijke sluiting van de hotels. De opkomst van internationale hotelketens introduceerde een nieuw model, gericht op schaalvergroting en luxueuze voorzieningen, waardoor de minimalistische en landschapsgerichte visie van Xenia naar de achtergrond verdween. Het laatste door de staat beheerde Xenia-hotel sloot in 1997.

Tegenwoordig worden verschillende voormalige Xenia-locaties opnieuw geëvalueerd met het oog op restauratie en herbestemming. Vanuit een hedendaags perspectief bieden de Xenia-hotels waardevolle inzichten in duurzaam ontwerp en toerisme dat is afgestemd op de lokale omgeving. Hoewel ze geen centrale rol meer spelen in de Griekse toeristische sector, blijven ze een belangrijk hoofdstuk in de architectuur- en cultuurgeschiedenis van het land.