Lysicrates monument

foto: Lysicrates monument

Sponsor van het Lysicrates Monument

Lysicrates is de choregoi of sponsor van dit monument in de Plaka. Choregos was de naam die werd gegeven aan rijke Atheense burgers die de kosten op zich namen van het organiseren van de productie van de toneelstukken die deelnamen aan een toneelwedstrijd. 

Kosten die niet gedekt werden door de staat zoals voor de kostuums, maskers, repetitiekosten, scènebeschildering en geluidseffecten. Bij een overwinning had een choregos de gewoonte om de τρίποδον (tripodon - drievoet) die hij als prijs had ontvangen te schenken aan de Tripodon-straat. Choregos was een belangrijke eretitel voor de oude Atheners.

Het systeem van de choregos was veel meer dan een sponsorregeling. Rijke Atheners waren wettelijk verplicht om culturele evenementen te financieren. Het was een vorm van publieke dienstverlening én een manier om prestige te verwerven.

Een overwinning leverde niet alleen eer op, maar kon ook politieke invloed versterken. Het monument van Lysicrates laat zien dat cultuur, politiek en status in het oude Athene met elkaar verbonden waren.

Invloed op de Europese architectuur

In de achttiende eeuw werd het monument nauwkeurig opgemeten door de architecten James Stuart en Nicholas Revett. Hun publicaties maakten het monument beroemd in Europa. Talrijke neoklassieke gebouwen in Engeland, Frankrijk en de Verenigde Staten namen elementen van het ontwerp over. Hierdoor kreeg een klein Atheens monument invloed op de westerse architectuur van de moderne tijd.


foto: Tripodon-straat en het Lysicrates monument

Het Monument

Het monument van Lysicrates is een rond tempeltje omgeven door Korinthische halve zuilen die rusten op een vierkante basis. Bovenop het tempeltje is een ornament van acanthusbladeren. Het monument is gemaakt van steen van het eiland Poros en afgewerkt met marmer van de Ymmitos berg.

Waarom is het Lysicrates monument zo bijzonder?

Het monument van Lysicrates is het enige vrijwel volledig bewaard gebleven choregische monument uit de oudheid. In het klassieke Athene stonden er tientallen langs de Tripodonstraat, maar vrijwel allemaal zijn verdwenen. Daardoor vormt het monument een unieke bron voor onze kennis van dit soort gedenktekens.

De eerste Korinthische zuilen aan de buitenzijde

Architectuurhistorisch is het monument van uitzonderlijk belang omdat het een van de vroegste voorbeelden is van de Korinthische orde aan de buitenzijde van een gebouw. De sierlijke kapitelen met acanthusbladeren zouden later een enorme invloed hebben op de Romeinse architectuur en vervolgens op de neoclassicistische bouwkunst van Europa en Amerika.

De reliëfs vertellen een verhaal

De reliëfs rondom het monument beelden een bekende mythe uit over Dionysos. Volgens de legende werd de god gevangen genomen door Tyrreense piraten die hem als slaaf wilden verkopen. Tijdens de zeereis liet Dionysos wonderen plaatsvinden: wijnranken groeiden over het schip, wilde dieren verschenen aan boord en de masten raakten bedekt met klimop.

De doodsbange piraten sprongen in zee, waarna Dionysos hen veranderde in dolfijnen. Alleen de stuurman, die de god had herkend en respect had getoond, werd gespaard. De mythe benadrukt de goddelijke macht van Dionysos en sluit perfect aan bij de Dionysia-feesten waarvoor Lysicrates de winnende kooruitvoering sponsorde.

Bewaard door monniken

Toen het opgericht werd, was het monument van Lysicrates een van de vele in de Tripodon-straat.  Het is goed behouden gebleven dankzij de Franse Kapucijner monniken die het monument waarschijnlijk in 1669 kochten en in hun klooster zetten.

Tijdens de Griekse onafhankelijkheidsoorlog van 1821-1831 werd het klooster vernield, maar het Monument van Lysicrates bleef gespaard. Aan het begin van de 19e eeuw probeerde Lord Elgin het monument van de monniken te kopen, maar zijn aanbod werd afgewezen. Restauraties eind negentiende eeuw herstelden het in volle glorie.

Lord Elgin (1766-1841) was een Britse diplomaat en kunstverzamelaar, beroemd om het weghalen, zogenaamd als studiemateriaal, van de Griekse sculpturen die nu bekend staan als de Elgin Marbles. Nu te zien in het British Museum in Londen. Het Akropolis Museum in Athene heeft slechts replica's.


foto: Tripodon straat en het Lysicrates monument

De Tripodon-straat

De Tripodon-straat wordt vaak genoemd als de oudste straat van Athene en mogelijk zelfs van Europa die nog steeds dezelfde naam draagt. Hoewel dit moeilijk met absolute zekerheid te bewijzen is, onderstreept het wel de enorme historische betekenis van deze straat.

Voor de oude Grieken was de straat een verbindingsweg tussen de Oude Agora van Athene en het Dionysis-theater. Volgens geschriften was de straat de mooiste straat in Athene. Mogelijk hebben beroemde Atheners zoals Pericles en Aristoteles deze straat gebruikt op weg naar voorstellingen in het Dionysostheater.

Ben je geïnteresseerd in de rijke geschiedenis van de Griekse hoofdstad dan kun je behalve het Monument van Lysicrates nog veel meer monumenten in Athene ontdekken.

Combineer een bezoek met het Akropolismuseum en Anafiotika

Het Monument van Lysicrates ligt op een ideale locatie om te combineren met andere hoogtepunten van het historische centrum van Athene. Op slechts enkele minuten wandelen bevindt zich het Akropolismuseum, waar je een indrukwekkende collectie beelden, reliëfs en archeologische vondsten uit de Akropolis kunt bewonderen.

Wandel daarna via de smalle straatjes van de Plaka naar Anafiotika, een schilderachtige wijk die tegen de noordelijke helling van de Akropolis is gebouwd. De witgekalkte huisjes, kleurrijke bloemen en kronkelende steegjes geven deze buurt een bijna eilandachtige sfeer.

Samen vormen het monument, het museum en Anafiotika een gevarieerde wandeling waarbij je kennismaakt met zowel het klassieke als het meer verborgen Athene.

Foto's wiki commons