In de voetsporen van Lord Byron literaire reis door Athene

In de Voetsporen van Lord Byron (1788-1824)

De Byronstraat en Lysikrates

Wanneer je door de  kronkelende straatjes van Plaka in Athene loopt, sta dan even stil op de hoek van Lysikrates en Vironosstraat. (Byronstraat). Je staat hier op een kruispunt waar kunst en literatuur samenkomen in het hart van het oude Athene.

Hier staat een monument met een inscriptie ter ere van Lord Byron. Vlak ernaast stond het Franse Kapucijnenklooster dat verwoest werd door een brand en waar Byron verbleef in 1810 tijdens zijn eerste bezoek aan Griekenland.

Shelley en Byron Britse dichters in Athene

De straat ernaast is de Shelley straat, vernoemd naar zijn collega-dichter Percy Bysshe Shelly, die tragisch verdronk in Italië. Beide dichters worden in Griekenland geëerd, vooral Byron, die een nationale held werd toen hij zich aansloot bij de Griekse verzetsbeweging tijdens de Onafhankelijkheidsoorlog.

foto: Byron-straat

Wetenswaardig over straatnamen in Athene

De naam Byron werkt goed in het Grieks en heeft zelfs een verbuiging. De Byronstraat is in het Griek:, Βύρωνος, Vironos, en staat in de genitief.

Shelley kan niet fonetisch geschreven worden, omdat het Grieks de "sh"-klank mist. Wanneer je het straatnaambordje leest, duurt het even voor je in de gaten hebt dat met Σέλλεϋ, Shelley aangeduid wordt.

Byrons verblijf in Athene: Psiri en Sounion

Het huis van Theresa in Psiri

Tijdens zijn verblijf in Athene was Byron geregeld te gast bij een weduwe, wier dochter, Theresa Makris, wordt verheerlijkt in zijn gedicht 'Maid of Athens'. Zij was een van de drie zussen die naast het pension woonde waar Byron verbleef toen hij in 1809 Athene bezocht.

Hoewel Byron nooit een relatie met haar had (ze was pas twaalf en hij gaf de voorkeur aan het gezelschap van jonge jongens), leidde de loutere vermelding van haar in het gedicht tot een soort cultus.

Negentiende-eeuwse toeristen bezochten het huis in de hoop de schoonheid te aanschouwen die de grote romantische dichter had geïnspireerd. Het huis waar Byron verbleef, stond op de hoek van de Agios Theklas- en de Papanikolisstraat

Byron en de Tempel van Poseidon in Sounion

Lord Byron bekladt de Tempel van Poseidon in Sounion

De inscriptie dateert mogelijk uit zijn eerste bezoek aan Griekenland, tijdens zijn Grand Tour door Europa voordat hij beroemd werd. Byron bracht enkele maanden door in Athene in 1810-1811, waaronder twee gedocumenteerde bezoeken aan Sounion. Er is echter geen direct bewijs dat de inscriptie door Byron zelf is gemaakt. Byron noemt Sounion in zijn gedicht Isles of Greece:

Place me on Sunium's marbled steep,
Where nothing, save the waves and I,
May hear our mutual murmurs sweep..."

hieronder: Byron in Albanees costuum geschilderd door Thomas Phillips (1813)

Reizen door Griekenland: Byron en Ali Pasja in Ioannina

Byron bezocht Griekenland voor het eerst in 1809 en landde in de stad Parga. Van daaruit reisde hij noordwaarts naar Ioannina, waar de beruchte Ali Pasja de scepter zwaaide.

Daar bezocht hij de pasja die een nog duisterdere reputatie bij vrouwen had dan de dichter. Ali Pasja, net als Byron, waardeerde ook mooie jongemannen. Hij was gecharmeerd van Byron en merkte op dat zijn tere, kleine oortjes "het teken van goede manieren" waren.

Hieronder: ontvangst van Lord Byron in Messolonghi in 1861

Philhellenen en de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog

Byron als strijder voor Griekenland

Tijdens zijn verblijf in Ioannina begon Byron aan zijn autobiografische verhalende gedicht, Childe Harold's Pilgrimage, waarin hij zijn ontmoeting met Ali Pasja beschrijft, die hem overvloedig gastvrijheid had betoond.

Byron wist echter dat achter Ali's bedrieglijk vriendelijke gelaat "daden schuilgingen die hem met schande bezoedelen".

Ali Pasja was een Ottomaans-Albanese heerser die als pasja diende over een groot deel van de Europese gebieden van het Ottomaanse Rijk. Zijn hofhouding was in Ioannina en hij regeerde over het grootste deel van Epirus en de westelijke delen van Thessalië en Grieks-Macedonië.

foto: helm van Byron te zien in het Nationaal Historisch Museum in Athene

Philhellenen en de Griekse Onafhankelijkheidsoorlog

Byron als strijder voor Griekenland

Byron reisde veel door Griekenland en bezocht vaak de eilanden. Tijdens deze reizen groeide niet alleen zijn liefde voor het land, maar was hij ook onder de indruk van de morele tolerantie van de bevolking.

Hij raakte betrokken bij de opstand tegen de Turken en sloot zich aan bij Alexandros Mavrokordatos, de leider van de troepen in West-Griekenland, om deel te nemen aan de Onafhankelijkheidsoorlog.

Ondanks Byrons gebrek aan militaire training, planden ze samen een aanval op het door de Turken bezette fort Lepanto aan de monding van de Golf van Korinthe.

Philhellenen strijden in de opstand

De Griekse strijd tegen de Ottomanen werd gesteund door veel buitenlandse intellectuelen en dichters, die net zoals Lord Byron, zich vrijwillig aanmeldden om te vechten en leiders in de revolutie te worden. Ze stonden bekend als de Philhellenen (vrienden van de Grieken).

foto: monument van Byron in Messolonghi

Byrons dood in Messolonghi: dichter en held

Hoewel een aantal Philhellenen gedesillusioneerd raakten door de kleingeestigheid en hebzucht van de Griekse leiders, bleven anderen, zoals Byron, geloven in de strijd. Byron arriveerde in Messolonghi, een haventje en een westelijke buitenpost van de verzetsbeweging tegen de Ottomanen.

Hij doneerde een groot geldbedrag om de  Griekse vloot en artillerie in gereedheid te brengen. Ook betaalde hij de soldaten van Souliot, die bekendstonden als de dapperste van de Griekse verzetsstrijders.

Byron stierf op 19 april 1824 op 36-jarige leeftijd aan koorts. Hoewel de exacte oorzaak nog steeds ter discussie staat, wordt aangenomen dat zijn dood waarschijnlijk het gevolg was van een terugval van malaria of een combinatie van factoren. Zijn artsen drongen aan op aderlating die waarschijnlijk sepsis veroorzaakte.

foto: bed van Lord Byron gebruikt wanneer op campagne te zien in het Nationaal Historisch Museum in Athene

Herinnering aan Lord Byron in Griekenland

De Grieken beschouwden hem als een held en begroeven zijn hart in Messolonghi, waar nu een klein museum is met Byron-artefacten. Zijn stoffelijk overschot werd naar Engeland overgebracht.

De deken van Westminster Abbey in Londen weigerde Byron hier te begraven, een eer die normaal gesproken wordt toegekend aan prominente Britten waar Byron zeker toe behoorde. Dit vanwege 'twijfelachtig moraal' en openljke levensstijl van Byron. Hij ligt begraven in het familiegraf in Hucknall Torkard in Nottinghamshire.

In Griekenland werd hij nog steeds vereerd. Een prachtig monument staat aan de rand van de Nationale Tuin in Athene.

Het huis in het stadje Messolonghi waar Byron woonde, werd in de Tweede Wereldoorlog verwoest. Nu is hier een  kleine herdenkingstuin en museum gewijd aan de revolutie en Byron.

In de Kipos Iroon (Heldentuin) staat een standbeeld van Byron naast het graf van Souliot-commandant Markos Botsaris.


foto: Theresa Makris: Byrons buurmeisje die hem inspireerde tot het gedicht "Maid of Athens"